Verslag masterclass Beweegvriendelijke Schoolomgeving

Spreker Marco te Brömmelstroet benadrukte 4 november het belang van taal in het veiliger en beweegvriendelijker maken van de schoolomgeving: ‘De taal die we spreken, bepaalt welke oplossingen we bedenken en hoe we die vormgeven. We hebben dus zelf een grote verantwoordelijkheid. Maak vanaf nu andere keuzes in hoe je over de straat praat.’

Tijdens de eerste masterclass in september brachten wij (Veilige Beweegvriendelijke Schoolomgeving, Kenniscentrum Sport & Bewegen en JOGG) beleidsmedewerkers van gemeenten, JOGG-professionals en medewerkers van Sport Service organisaties samen. Ons doel? Een dreamteam samenstellen met wie zij binnen de gemeente aan de slag gaan met een veilige beweegvriendelijke schoolomgeving.

Lees hier het verslag van de eerste masterclass.

Tijdens de tweede masterclass op 4 november kwamen we weer bij elkaar. We zoomden in op de hardware (inrichting) die nodig is voor een veilige en beweegvriendelijke schoolomgeving en bespraken tal van schoolvoorbeelden hiervan uit de praktijk. Marco te Brömmelstroet sprak zijn keynote uit over de invloed van de taal die we gebruiken en we kwamen meer te weten over het toepassen van ‘tactical urbanism’, oftewel tijdelijke aanpassingen in de inrichting van de openbare ruimte.

We werken aan een nieuwe masterclass in voorjaar 2025 over het veranderen van gedrag van ouders, kinderen en bestuurders. Maar eerst: het verslag van de tweede masterclass.

Download hier alle presentaties van 4 november.
Download hier de presentatie van Marco te Brömmelstroet.

Theorie en praktijk: we zoomen in op de hardware

Dianne Scholte, Specialist Beweegvriendelijke Omgeving en Sportinfrastructuur, Kenniscentrum Sport & Bewegen

Even herhalen
Dianne herhaalt voor de nieuwe deelnemers kort wat we de vorige masterclass bespraken over het wat, waarom en hoe van een veilige beweegvriendelijke schoolomgeving. En over het belang van een goede balans tussen hardware, software en orgware.

Lees hier het verslag van de eerste masterclass.

Wat is hardware?
Dit keer zoomen we in op de hardware oftewel de fysieke leefomgeving:

Belangrijk bij hardware

• Een schoolomgeving beweegvriendelijk maken is complex​. Het draait om het beïnvloeden van beweeggedrag van ouders en kinderen (en gevoelens van veiligheid)​.
• Hou rekening met meerdere schaalniveaus: plaats, wijk, straat, gebouw​
• Let op de context: wat is er al (in de buurt)?​ Wat zijn de behoeften en wensen van huidige en toekomstige gebruikers?​
• Denk vanuit de fietser en wandelaar in plaats van je te laten leiden door verkeerskundige gedachten​.

Praktijkvoorbeelden

Download de presentatie voor de bijbehorende foto’s. 

Voorbeeld: Montessorischool Oog in Al, Utrecht
De school is geïntegreerd met een fiets- en voetgangersbrug, een voorbeeld van wat je kan doen met nieuwbouw. Waar eerst de auto op de eerste plaats stond, is deze nu te gast. Open schoolplein met veel ontmoetingsplekken, park erbij.

Voorbeeld: Leer- en sportpark De Langeleegte in Veendam
Eerst heel erg op de auto gericht. Nu geïntegreerd met naastgelegen sportpark. Weg is nu volledig ingericht voor fietsers. Veel meer verbinding tussen sport/bewegen en onderwijs.

Voorbeeld: Kindcentrum Rivierenwijk in Deventer
Atletiekbaan voor de school. Helaas mogen ouders deze strook wel gebruiken voor halen en brengen van hun kinderen, buiten die tijden niet.
Deelnemer: Voelt heel raar, daarmee faciliteer je toch nog de auto.
Deelnemer: je zet er wel minder snel je auto neer omdat het eruit ziet als een atletiekbaan.

Voorbeeld: Den Haag schoolstraten
Belangrijkste doel: weren van auto’s, dat met de auto komen onhandiger wordt dan met de fiets of te voet. Ook veiliger maken is een doel: auto weghalen voelt veiliger.

Deelnemer: wat is ervaring met verplaatsing parkeerprobleem naar wijken rondom?
Femke Hulshof: is echt maatwerk, ligt aan de locatie (buitenwijk of binnenstad) en verkeersstromen. Er moet echt urgentie zijn om een straat dagelijks tijdelijk als schoolstraat af te sluiten. Is niet overal een oplossing. Lukt niet overal.
Utrecht: veel interesse in schoolstraten maar bij geen enkele school ingevoerd vanwege de verkeersstromen. Verkeerskundig veto.

Deelnemer: een schoolstraat instellen is meer dan alleen informeren buurtbewoners en ouders. Je begint met ouders bevragen over belang dat ze hechten aan gezondheid, veiligheid van hun kinderen. Vragen: wat kunnen jullie er zelf aan doen? Zo krijg je ze meestal wel mee.
Femke: We moeten samen formuleren wat de urgentie is. Pas als er iets misgaat? Of heeft het überhaupt altijd urgentie?

Voorbeeld: bakfietsstrook en fietsstrook parkeren in Den Haag

Voorbeeld Parijs: 300 schoolstraten autovrij gemaakt

Gaat over een betere stad, niet over autovrij. Paaltjes eerst neergezet met belofte: bij problemen halen we ze weg. Laat zien dat je ook gewoon aan de slag kunt gaan.

Voorbeeld: inrichting rond CBS Sjaloom in Dalfsen

De inrichting van de omgeving is goed, de snelheid op de ventweg is verlaagd, maar het voelt nog steeds onveilig omdat automobilisten de file op de weg via de ventweg ontwijken.

Deelnemer: lastige belangenafweging op het platteland tussen bedrijven, automobilisten, school en landbouwverkeer.

Voorbeeld: Hardenberg
Les: schoolomgeving kan nog zo goed ingericht zijn voor fietsers, als het heel makkelijk is om met de auto tot bijna in het klaslokaal te komen, dan doen ouders dat ook. Daar moet je ook als school wat mee.
Marco: als gedrag van alle ouders verkeerd is, ligt het niet aan hen maar aan de inrichting. Als je overal sigarettenautomaten ophangt, moet je niet raar opkijken als iedereen gaat roken.
Deelnemer: schoolbeleid is ook belangrijk.
Marco: als in Zwitserland je kind op z’n zesde niet zelfstandig naar school komt, moet je op gesprek komen op school.

Conclusie: Je hebt meer nodig dan alleen de hardware. Het gaat vooral om gedragsverandering, van de ouders en kinderen en van de andere weggebruikers.

Key-note: Taal bepaalt wat we zien, denken en doen

Marco te Brömmelstroet, hoogleraar Urban Mobility Futures, UvA

Conclusie/ samenvatting:
Taal vormt niet de spiegel van de werkelijkheid. Het is geen objectief middel om de realiteit te beschrijven, maar een middel waarmee we de werkelijkheid bepalen. De taal, de woorden die je gebruikt als organisatie, bepalen sterk wat je wel en niet ziet en welke acties je onderneemt als onderdeel van die organisatie. De taal die je spreekt bepaalt welke oplossingen je bedenkt en hoe je die vormgeeft. We hebben dus zelf een grote verantwoordelijkheid. Maak vanaf nu andere keuzes in hoe je over de straat praat. Het is een plek die veilig moet zijn voor kinderen. Leer het verkeer, de bestuurders, om veilig om te gaan met onze kinderen in plaats van andersom.

Lees de hele key-note hier.

Workshop Tactical Urbanism

Casper Prinsen, adviseur Duurzame Mobiliteit bij Royal HaskoningDHV

Wat is het
Tactical urbanism: tijdelijke laagdrempelige aanpassingen die de inrichting van de openbare ruimte veranderen. Voorbeelden: verplaatsbare bomen en ander verplaatsbaar groen in bakken, bankjes enz.

Lees meer over Casper zijn workshop.

Hoe nu verder: gratis ondersteuning!

Veilige Beweegvriendelijke Schoolomgeving biedt je naast deze twee masterclasses nog meer gratis ondersteuning aan om te helpen een beweegvriendelijke schoolomgeving te realiseren:

• Op 1 school per gemeente geven we gratis een gastles, houden we een buurtsafari en maken we een adviesrapport met aanbevelingen voor school en gemeente. Al 3 scholen meldden zich aan, er kunnen er nog meer bij. Neem hiervoor contact op met Brechtje.
• Online kennisplatform (goede praktijkvoorbeelden zijn altijd welkom!). Neem hiervoor contact op met Carmen.
• Helpdesk voor al je vragen en (lokale) ondersteuning. Neem hiervoor contact op met Stephanie.
• Materialen

Contactgegevens voor vragen en meer informatie
Projectleider: Brechtje Walburgh Schmidt – b.walburghschmidt@fietsersbond.nl
Communicatie: Carmen Meijer – c.meijer@fietsersbond.nl
(Lokale)Ondersteuning voor bijv. JOGG-professionals: Stephanie Bathoorn – s.bathoorn@fietsersbond.nl